Auteur: medard

Viool   Maarts viooltje   Viola odorata

Zie Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

Zie ook de kloostertuin in Sibculo

Mede door de geur werden deze viooltjes al sinds de oudheid gekweekt. Hildegard van Bingen geeft een recept voor viooltjesolie.

Het kleine geurende bloempje is een Mariabloem, evenals het blauwe bosviooltje Viola riviana (Sibculo).

Het melkviooltje Viola persificolia is in het centrum van de kloostertuin in Sibculo geplant als verwijzing naar het witte kleed van Cisterciënzers.

Vijg Ficus carica

Zie ook Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

De vijg is één van de vruchten van het beloofde land (Deuteronomium 8,8).

Omdat de zoete vruchten gedroogd kunnen worden, is het van belang als wintervoedsel.

Het grote blad zien we op afbeeldingen als ’schaamlap’ voor Adam en Eva. Koning Hizkia geneest door een plak gedroogde vijgen (Jesaja 38,21).

De uitdrukking ‘Onder zijn wijnstok en zijn vijgenboom zitten’, verwijst naar het goede leven, veilig en in vrede (1 Koningen 4,25).

Door de vele kleine zaden is de vijg ook beeld van overvloed.

Toorts   Verbascum sp.   Koningskaars   Verbascum thapsus

Zie ook Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

Sommige toortsen, waaronder de koningskaars, hebben de volksnaam paaskaars.

De soort word ook wel Aronsstaf genoemd, als verwijzing naar Aäron, de oudere broer van Mozes.

Tongvaren   Asplenium scolopendrium

Zie ook Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

De tongvaren groeit op vochtige plekken in bossen en op rotsen en muren.

De naam Asplen (milt) verwijst naar het gebruik bij pijn rond de milt.

Omdat de plant ook op rotsen groeit werd ze hoog gewaardeerd: ze zou rotsen en muren kunnen splijten. De plant werd een verwijzing naar wilskracht en standvastigheid.

Tarwe   Triticum sp.

Zie Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

Zie ook de kloostertuin in Sibculo

Het beloofde land wordt omschreven als: Een land van tarwe, gerst, vijgen en granaatappels, een land met vette olijven en honing (Deuteronomium 8,8).

Het is van oudsher een belangrijk graangewas, met name voor brood. Dagelijks werd brood gegeten.

Er is sprake van toonbroden in de tempel. Brood was in de joodse traditie één van de offergaven voor God.

Later wordt Jezus beeld van levend brood genoemd (Johannes 6,51).

Sukadecitroen Citrus medica

Zie ook Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

De altijdgroene boom uit Zuid-Oost Azië bereikte Europa reeds omstreeks het jaar 300 voor Christus.

De witte bloemen geuren aromatisch. De vlezige schil is erg dik en zeer aromatisch en wordt gekonfijt tot sukade.

De boom stond bekend als paradijsboom en verwees naar Maria en Jezus, naar verlossing en trouw.

De vruchten werden gebruikt in een plantenbundel op het joodse Loofhuttenfeest.

Stinkende gouwe   Chelidonium majus   Ogenklaar

Zie ook Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

Uit de stengels van de plant komt geel melksap. Dat zou vlekken op de ogen kunnen verhelpen, vandaar de volksnaam ogenklaar.

De gele kleur van het sap beschouwde men als een teken dat het kruid voor leveraandoeningen gebruikt kon worden (volgens de ‘signatuurleer’).

Alchemisten probeerden er goud mee te maken.

Speenkruid Ficaria verna

Zie ook Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

Ficaria / Ficus betekent vijg. Het verwijst naar de vijgvormige knolletjes op de wortels van het speenkruid. Vorm en gelijkenis gaven het kruid ook wel de naam aambeienkruid. Deze manier van kijken is onderdeel van de zogenaamde ‘signatuurleer’: God zou aan elke plant een teken hebben meegegeven opdat mensen zouden begrijpen waarvoor de plant bedoeld was. Speenkruid bloeit zonnig vroeg in de lente en herinnert daarom ook aan het licht van Pasen.

Spar – Zilverspar Abies alba

Zie ook Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

Alle coniferen worden vanwege hun geur beschouwd als ‘paradijsbomen’. In de hars die de geur veroorzaakt, lag de ‘geborgenheid van God besloten’.

Hars van plantensoorten wordt in kerken nog steeds gebruikt als wierook.

De altijd groene boom verwijst naar ‘eeuwigheid’.

Prikneus   Silene coronaria

Zie ook Lam Gods, schilderij Jan van Eijck, Gent, 1432

De prikneus komt van nature voor in Zuid-Europa en bij ons als een tweejarige tuinplant die zich gemakkelijk uitzaait.

Zij komt op het middenpaneel van het Lam Gods voor, maar ook in het zogenaamde paradijstuintje van een Boven-Rijnse meester uit ca. 1410-1420.

Mede door de roze-rode kleur, beschouwt men de plant als Mariabloem.